Жоғары экономикалық тұрлаусыздық жағдайында тәуекелдерді басқару

04.11.2022

 

 

 

 

- Нариман, қайырлы күн. Біздің оқырмандарға қазіргі экономикалық жағдайға көзқарасыңыз туралы айтып беріңізші.

- Қайырлы күн, құрметті оқырмандар! Қазіргі жаһандық макроэкономикалық жағдай жоғары инфляциямен және АҚШ пен Еуроаймақтағы рецессияны күтумен сипатталады. Батыс орталық банктерінің ақша-несие саясаты ұзақ уақыт бойы агрессивті болды. Мәселен, 2020 жылдың наурызынан 2022 жылдың наурызына дейін АҚШ-тың Федералды резервтік жүйесі қысқа мерзімді номиналды пайыздық мөлшерлемелерді нөлге теңестірді, сонымен қатар теңгерімді $4 трлн доллардан $9 трлн долларға дейін арттыру үшін сандық жұмсартуды қолданды. Сонымен қатар, COVID байланысты рецессияға жауап ретінде 2020 жылдың көктемінде басталған күрт фискалдық экспансия жүргізілді. Нәтижесінде, мұның бәрі бағаның күрт және айтарлықтай өсуіне жеткізді. Сонымен қатар, бағаның күрт өсуіне COVID, атап айтқанда Қытайдағы «нөлдік Covid» саясаты мен геосаяси жағдайы, және әсіресе Украинадағы әскери іс-қимыл басталғаннан кейінгі жағымсыз талықсытпалары себеп болды. Көптеген елдерде инфляция тарихи тұрғыдан ең жоғары деңгейге жетті. Инфляцияны төмендету үшін орталық банктер базалық мөлшерлемелерді көтеру және сандық жұмсарту бағдарламаларын қысқарту арқылы ақша-несие саясатын күшейткен.

 

- Инфляциялық қысымды кеміту үшін қабылданған шаралар жеткілікті ме?

- Монетарлық саясатты қатаңдату қазірдің өзінде экономикаға әсер ете бастады және қазір транзиттік кезең басталды. Мерзімдер бойынша болжам жасау қиынға соғады. Инфляцияны есептеу себетіне әр түрлі дәрежеде энергия бағасына, шикізат тауарларына, еңбекақының өсуіне, тұрғынжайды жалдау ақысына және құрылысқа тәуелді тауарлар мен қызметтердің түрлі санаттары кіреді. Жеткізу логистикасының бұзылуы, жыл басында шикізат пен энергия тасымалдаушыларға бағаның өсуі тауарлар бағасының өсуіне себеп болды. Қазіргі уақытта жеткізу тізбегі қалыпқа келді, тауар бағасы біршама төмендеді, бұл инфляциялық қысымды төмендетті. Сонымен бірге, CPI себетінің едәуір бөлігіне әсер ететін және оның инертті компоненттері болып табылатын жалдамалы тұрғын үйлердің құны мен еңбекақысының өсуі инфляциялық қысым жасайды, әсіресе қызмет көрсету саласында.

 

АҚШ-тағы тұрғын үй нарығындағы құрылымдық теңгерімсіздік және ипотекалық мөлшерлемелердің өсуі тұрғын үйдің қолжетімділігін төмендетіп, жалдау құнының өсуіне ықпал етті. Қазіргі уақытта тұрғын үйлерді сату көлемінің төмендеуі байқалып отыр және аяқталмаған объектілерді пайдалануға тапсыру күтілуде, бірақ бұл жалдау құнына қаншалықты тез әсер ететінін болжау қиын. Шығындар деңгейінің өсуі еңбекақыны көбейту туралы сұраныстарға ықпал етеді. АҚШ-тың қазіргі еңбек нарығы жұмыссыздықтың тарихи төмен деңгейімен және жаңа жұмыс орындарының көптігімен сипатталады. Кадрлардың жетіспеушілігі еңбекақының өсуіне түрткі болады. ФРЖ жұмыссыздықтың айтарлықтай өсуінсіз экономиканың өсуін төмендетуге және еңбек нарығын тұрақтандыруға тырысады, бірақ ақша-несие саясатын одан әрі қатайту арқылы инфляцияны бақылау іс-әрекеттерінде үзілді-кесілді болып тұрады.

 

- Нариман, жағдай қаржы нарықтарында қалай әсер еткенін айтып беріңізші?

- Жыл басынан бері ФРЖ базалық мөлшерлемесі 3%-ға, ал 10 жылдық қазынашылық облигациялар бойынша мөлшерлеме 270 б. п. өсті. Бұл, айтпақшы, 1980 жылдардан бергі ақша-несие саясатының ең жылдам қатаюы. Нәтижесінде, жыл басынан бері акциялар нарығы мөлшерлемелердің өсуінен кейін айтарлықтай түзетулер көрсетті. Негізгі ақша ағындары сонымен қатар классикалық облигациялар, әсіресе ұзақ мерзімді перспективада күтілетін жоғары борыштық жүктемесі бар компаниялар, Growth деп аталатын өсу сатысындағы компаниялар, негізінен технологиялық секторы мөлшерлемелердің өсуіне осал. Осылайша, қазан айының соңында Nasdaq Composite технологиялық компанияларының индексі жыл басынан бері 31% жоғалтты, ал Dow Jones өнеркәсіптік индексі 16%, S&P 500 21% жоғалтқан болатын. Сонымен қатар, бақыланатын түзету негізінен дисконттау мөлшерлемесінің өсуін көрсетеді, бұл компаниялардың ішкі құнын, яғни болашақ ақша ағындарының ағымдағы құнын төмендеткен.

 

- Дегенмен, жаздың ортасында біз нарықтардың өсуін көрген болатынбыз. Сіз оны немен байланыстырасыз?

- Рас, өткен жазда нарықтар маусым айының ең төменгі мәнінен қос таңбалы пайыздық өсуді көрсетті. Бұл өсудің артында инфляцияның төмендеуі ФРЖ пайыздық мөлшерлемесінің өсу қарқынын бәсеңдетеді деген болжам болды. Өсуге АҚШ-тағы қолайлы есеп беру маусымы да ықпал етті. Алайда, ФРЖ-нің жұмсақ саясатының ықтималдығы асыра бағаланды және инвесторлардың оптимизмі Джером Пауэллдің тамыз айының соңында Джексон Хоул симпозиумындағы қатаң көзқарасынан кейін жоғалтылды. ФРЖ басшысы орталық банктің инфляциямен күресу үшін қатаң ақша-несие саясатын жүргізуге, тіпті экономикаға зиян келтірсе де, ұзақ уақыт бойы мөлшерлемені көтеруге және ұстап тұруға деген шешімін растады. Нәтижесінде, нарықтар пайыздық мөлшерлемелердің одан әрі көтерілу ықтималдығын, олардың күтілетін деңгейін, сондай-ақ рецессия қаупін арттырды.

 

- Нариман, Сіздің ойыңызша, Сіз нарықтың одан әрі төмендемелі түзетудің әлеуетін көріп отырсыз ба?

- Ағымдағы сәтке дейін нарықты түзету дисконттау мөлшерлемесінің өзгеруін көрсетті. Бұл ретте, 1-ші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша компаниялардың табыстары теріс тосынсыйлар көрсеткен жоқ. Тұтынушылардың сенімділігі мен номиналды тұтынуы бұрынғы деңгейде қалды және күтілетін өсу қарқынын көрсетті. Болашақта нарықтар монетарлық саясатты қатаңдату раунды жақын арада аяқталады деп күтуде, экономиканың өсуі біршама баяулайды, яғни «қону» жеткілікті жұмсақ болады ал инфляция қажетті деңгейге дейін тез төмендейді, яғни 2023 жылы шамамен 2.8% және 2024 жылы 2.3% дейін, бұл 2023 жылы пайыздық мөлшерлемелерді төмендетеді, бұл өз кезегінде тәуекел ақыларының деңгейін қалпына келтіреді.

 

Инфляция қарқынын ағымдағы ең жоғары деңгейден күтілетін деңгейге дейін төмендету үшін экономикалық белсенділіктің (және компаниялардың кірістерінің) айтарлықтай баяулауы және еңбекақының өсуін бәсеңдететін жұмыссыздықтың өсуі қажет деген пікір бар. Сонымен қатар, орталық банктер инфляцияның мақсатты деңгейден асып кетуіне мүмкіндік беріп, стагфляцияға және күшейтудің қосымша раундтарына әкелу ықтималдығы бар. Ықтимал болжамды экономикалық құлдырау және оның компаниялардың табыстарына әсері, инфляцияның ұзақ кезеңі мақсатты деңгейден жоғары, монетарлық саясатты қатаңдатудың қосымша раундтары, нарықтық өтімділіктің төмендеуі ағымдағы бағаларда толық ескерілмеген. Өсу деңгейі күтілгеннен төмен болуы мүмкін және қалпына келтіру кезеңі ұзағырақ болуы мүмкін. Сондықтан АҚШ қор нарығында теріс трендті жалғастыру ықтималдығы айтарлықтай жоғары болып қала береді. Айтпақшы, Ұлыбритания сияқты дамыған елдегі мемлекеттік облигациялар нарығындағы соңғы бұзушылықтар ықтимал қаржылық тұрақсыздықтың алғашқы белгілері болып табылады.

 

- Нариман, қазіргі уақытта жоғары экономикалық тұрлаусыздық жағдайында ҰИК қандай стратегияны ұстанады?

- Стагфляция кезеңінде әлемдік нарықтар түзетуге осал бола бастайды, кез – келген дәстүрлі активтер портфелінің екі негізгі құрамдас бөлігі де зардап шегеді, атап айтқанда ұзақ мерзімді облигациялар мен жаһандық акциялар, бұл үлкен шығындарға әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда өндіріс шығындары тез өседі, бұл компаниялардың табыстарын төмендетеді. Сұраныс пен табыстың өсуі болжамдарды ақтамайды, сонымен қатар орталық банктердің мөлшерлемелерінің өсуі қарызды қайта қаржыландыру мен қызмет көрсету құнының өсуіне әкеледі. Реттелетін тарифтері бар компаниялар зардап шегуі мүмкін, олар көтерілген шығындарды сатылар бағасына ауыстыра алмайды. Жоғары борыштық жүктемесі бар компаниялар, нарықтық мультипликаторлар бойынша қайта бағаланған стартаптар, жеткілікті өтімділік тұғырығы жоқ компаниялар мөлшерлемелердің өсуіне тағы да осал. Мұндай жағдайларда нарықтармен корреляциясы төмен және инфляциядан қорғауды қамтамасыз ететін активтерге артықшылық беріледі, мысалы, хедж қорлар, жылжымайтын мүлік, инфрақұрылым, асыл металдар, шикізат сияқты активтердің нақты жіктелімдері. Мысалы, баламалы нарықтарда кейбір жылжымайтын мүлік және инфрақұрылым секторлары инфляциядан қорғауды, тұрақты ақша ағындарын қамтамасыз етеді және құрылымдық өсудің көзі болып табылады. Мысалы, баламалы энергетикаға көшу, азық-түлік, кибер және шикізат қауіпсіздігін қамтамасыз етуге баса назар аудару бүкіл әлем үшін көптеген мүмкіндіктерді ұсынады. Сонымен қатар, клиенттердің қаражатын нарықтық тәуекелдерден басқа тәуекелдерді алатын хедж қорлар бар. Басқаша айтқанда, бұл нарықтың, бағалы қағаздардың құлдырау қаупі. Хедж қорлар – бұл абсолютті табыс құралдары, яғни төмен бета-кірістілік және жоғары альфа. Сонымен қатар, хедж қорлар қысқа позицияларды пайдаланады, оларды «шорт» деп те атайды. Бұл инвестор немесе қор өзінің болашақ құлдырауына байланысты қолында жоқ активтерді сатқан кезде нарыққа немесе жеке эмитенттерге қарсы мөлшерлемелер. Активтердің бұл класы портфельдің тәуекел деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді.

 

Осылайша, баламалы инвестициялар портфелінің тәуекелдерін басқаруда, әсіресе жоғары белгісіздік кезеңінде, өтімділік тәуекелін және қабылданған инвестициялық міндеттемелер бойынша дефолт тәуекелін бақылау ерекше рөл атқарады. Нарықтарды түзету кезеңінде нарықтық белсенділік және тиісінше инвестицияларды іске асыру төмендейді, бұл жеке нарықтар қорларының қайтарылатын капитал көлемін (distributions) айтарлықтай қысқартады. Бұл жаңа инвестициялар үшін капиталға сұраныстардың (contributions) қысқаруымен ішінара теңестіріледі. Тұрақтылықты қамтамасыз ету, өсу мен портфель құрылымының шамадан тыс құбылмалылығын болдырмау және өтімділікті бақылау үшін ҰИК 5 жыл мерзімге инвестициялық жоспар құрып, экономикалық жағдайды, нарықтар динамикасын және портфель құрылымын ескере отырып, оны жылына кем дегенде бір рет жаңартады.

 

Іске асырылып жатқан монетарлық саясаттардың асинхрондылығы, экономикалардың беріктігі деңгейіндегі айырмашылықтар және геосаяси шиеленістің артуы валюталық тәуекелдерді мұқият басқаруды талап ететінін қосқым келеді. Қандай валюта базалық екеніне байланысты, соңғы 18 айда жергілікті және базалық валютадағы кірістілік айырмасы 30% жетуі мүмкін. Валюта бағамдарының құбылмалылығы портфельдің құбылмалылығын арттырады. Осыған байланысты валюталық тәуекелдерді хеджирлеуге ерекше көңіл бөлінеді.

 

Осылайша, қазіргі жағдайда тәуекелдерді азайту үшін ҰИК әртараптандыру, өтімді тұғырықты сақтау және белгіленген лимиттерді сақтау тәртібін сақтайды.

 

- Нариман, қызықты әңгіме үшін алғысымызды білдіреміз. Және Сіздің жұмысыңызға сәттілік тілейміз!

Артқа
Қазақстан, Астана қ.,
Z05T8F6, Мəңгілік Ел даңғылы, 57А
© 2012-2023 NIC NBK.